R.M.R. GOUDART - KEUKENMONTAGES



  "Alles over thee"
 

De Nederlander drinkt jaarlijks gemiddeld 101 liter thee. Dat zijn twee kopjes thee per dag. Voor de Tweede Wereldoorlog was dat nog veel meer. Thee was toen de populairste drank in Nederland. Per hoofd van de bevolking dronken we jaarlijks bijna 200 liter thee. Sindsdien is het gebruik afgenomen; in plaats van thee is men meer koffie en andere dranken gaan gebruiken. Maar het thee-enthousiasme is aan het terugkomen. Want steeds meer mensen ontdekken weer dat thee een drank is die op allerlei momenten van de dag een prima keuze is. En dat betekent niet langer één soort thee in de kast, maar een hele reeks. Afhankelijk van de stemming een thee voor 's morgens, 's middags en een voor 's avonds. Het assortiment dat in de winkels wordt verkocht, is de afgelopen jaren daarom sterk uitgebreid. Er zijn bijvoorbeeld handige eenpersoons theezakjes te koop, in de meest uiteenlopende smaken.



China is de bakermat van onze theecultuur. Duizenden jaren geleden werd daar al thee gedronken. De naam van Keizer ShenNung - hij leefde omstreeks 3000 jaar voor Christus - is daarmee verbonden. De legende wil dat de Keizer de thee tijdens een verblijf in een bos ontdekte. De oorsprong van het woord thee komt ook uit China: cha. Nederlandse koopvaardijvaarders maakten in de 17e eeuw kennis met thee tijdens hun ontdekkingsreizen naar het Verre Oosten. Handelaren zagen de grote gebruiksmogelijkheden van thee. Daarom werden steeds meer schepen ingezet om thee uit die streken te halen. Het was een product dat hen grote winsten opleverde. Omstreeks 1840 werden in Engeland zeilschepen gebouwd die speciaal waren bedoeld om snel thee uit het Verre Oosten te kunnen halen. Op Java en Sumatra legden de Nederlanders later theeplantages aan. De Engelsen deden dat in India en Sri Lanka (toen Ceylon). Tot in de 18e eeuw was thee vooral een drank waarvan het gebruik alleen was weggelegd voor rijken. Want één ons thee kostte een vermogen. Het was dus geen drank die een gemiddelde werkman zich kon permitteren. De welgestelden dronken graag thee in hun speciale theekoepels.

legendes


geschiedenis


Er doen verschillende legendes de ronde. Volgens één van de legendes verwonderde Keizer ShenNung zich over de heerlijke geur die ontstond toen er een paar blaadjes in het hete water waren gedwarreld. De aangename geur bleek te worden veroorzaakt door de blaadjes van een onbekende plant. De thee was ontdekt!

Volgens een andere legende had de boeddhistische monnik Bodhidharma zich voorgenomen om 7 jaar lang voortdurend te mediteren. Toen hij door slaap dreigde te worden overvallen, knipte hij z'n oogleden af. Op de plaats waar ze terecht kwamen groeiden vervolgens twee theestruiken. Er is ook een minder gruwelijke versie van het verhaal. In die legende wist de monnik zich wakker te houden door steeds te kauwen op een paar theeblaadjes.

koopvaardij


Nederlandse koopvaardijschepen voerden de thee uit China aan. Maar aan het eind van de 16e eeuw sloten de Portugezen hun havens voor Nederlandse schepen. De Hollanders besloten om helemaal zelf handel met de Oost te gaan drijven. Er ontwikkelde zich een enorme concurrentie. Om krachten te bundelen besloot men in 1602 tot oprichting van de V.O.C. (Verenigde Oostindische Compagnie).


V.O.C.

VOC schip


De V.O.C. (Verenigde Oostindische Compagnie) werd in 1602 opgericht. Men wilde graag de thee verhandelen vanuit Formosa (nu Taiwan), maar dat ging niet zonder slag of stoot. Pas na veel moeite kreeg de V.O.C. van de Chinese autoriteiten toestemming thee uit Formosa te verhandelen. Dat ging een tijdje goed, maar toen ontstonden politieke problemen. Daarom besloot de V.O.C. omstreeks 1650 om haar heil te zoeken in Batavia (nu Djakarta) op Java. Ze dreef haar handel - naast thee, inmiddels ook zijde, zilver en porselein - via de Chinese handelaren op Java.

het woord thee


Thee komt oorspronkelijk uit China. Thee heet daar 'cha'. In sommige landen gebruikt men nu de term cha, chai of iets wat daar op lijkt. In andere landen is het tea, tee of thee geworden. De taalkundigen zeggen dat het heeft te maken met de route die thee heeft afgelegd. Perzië, Turkije en Rusland kregen thee via karavanen over land aangevoerd. Portugezen, Nederlanders en ook Engelsen voerden de thee over zee aan. In de Chinese provincie die zij als uitvalshaven gebruikten, werd gesproken over 'te', niet over cha. De 'te' - in Engelse literatuur als tay omschreven - werd uitgesproken zoals wij 'thee' uitspreken.

theekoepels


In de begintijd van de thee was het alleen een drank voor welgestelden. Thee werd beschouwd als een exotische drank, die door de rijken uit kleine Chinese porseleinen kommetjes werd gedronken. Soms probeerde men de salon waarin dat gebeurde een speciaal karakter te geven door er lakmeubelen neer te zetten en exotische prenten op te hangen. In de zomer werd steeds meer gebruik gemaakt van theekoepels, een speciaal tuinhuisje waarin de rijken uitgebreid thee dronken met elkaar. Want thee was een drank geworden die werd gekoppeld aan gezelligheid. Langs de Vecht staan nog steeds romantische theekoepels uit die tijd.

theekoepels


plantage


Thee is een tropische plant - Camellia sinensis - met rose-witte geurige bloesem die in diverse landen groeit. In de vrije natuur kan de plant uitgroeien tot een hoogte van zo'n 20 meter. Op theeplantages probeert men door snoeien de plant niet hoger dan ongeveer één meter te laten worden. Dat maakt het gemakkelijker om de blaadjes te plukken. Maar de theestruik kan op diverse manieren worden gecultiveerd. Samen met de verschillende manieren van oogsten en bewerken, zorgt dat er voor dat uiteindelijk heel veel soorten thee op de markt komen. De thee wordt verpakt in kisten of papieren zakken die worden verhandeld en per schip naar de theepakkers worden getransporteerd.

camelia_sinensis


camelia sinensis


De Camellia sinensis heeft puntig toelopende, getande bladeren met een lengte van 5-12 cm. De bloemetjes hebben iets van de boterbloem, alleen de kleur is rose-wit. De Camellia sinensis heeft het hele jaar door veel regen nodig.Ook heeft zij zure grond (pH 5) nodig en een temperatuur die schommelt tussen de 15-20 °C.

diverse landen theegebieden


diverse landen

De bekendste theesoorten komen uit Aziatische landen zoals China, Sri Lanka, Indonesië en India. Maar ook enkele Afrikaanse en Zuidamerikaanse landen zoals Kenia, Malawi en Argentinië zijn belangrijke theeleveranciers. Doordat klimaat en omstandigheden variëren, verschillen de soorten uit de diverse landen sterk. Maar ook per land kan er tussen de diverse districten een aanzienlijk verschil zijn. In India is de Assamthee uit het noorden heel anders van karakter dan de thee uit het Himalayagebergte (de beroemde Darjeelingthee).



Een theeplant heeft vruchtbare, humusrijke grond, warmte en vocht nodig om goed te gedijen. De kwaliteit van de thee is afhankelijk van het type plant of struik, maar ook van de ligging van de plantage. De beste kwaliteit komt van de hooggelegen theeplantages (high grown). Door de hoogte is het daar droger en de lagere temperaturen zorgen voor een langzame groei in vergelijking met de lager gelegen plantages(low grown).

thee plukken


Ook het tijdstip van het plukken is van invloed op de kwaliteit. Thee wordt op de meeste plaatsen gedurende het hele jaar geplukt. Maar de bladeren die gedurende de droge periode (droge moesson) worden geplukt, zijn veel langzamer gegroeid dan die in de natte periode van het jaar (natte moesson). De theebladeren uit de droge tijd zijn doorgaans van betere kwaliteit.


Thee plukken

Thee wordt meestal met de hand geplukt, want machinaal is niet mogelijk. Dat kan op verschillende manieren. Er is een manier die heet fijnpluk. Dan wordt de bladknop aan de top van de stengel en de twee blaadjes die daar net onder groeien geplukt. Bij de mediumpluk is het ook de bladknop maar nu met drie blaadjes daar onder. Bij de grofpluk plukt men de bladknop met vier theeblaadjes.

theestruik


theestruik


De theestruik heeft 4 à 5 jaar nodig om oogstrijp te worden.

Elke theeplantage is verdeeld in tuinen. Iedere dag wordt er in een andere tuin geplukt. Na verloop van tijd (ongeveer 8 à 9 dagen) zijn de theeplukkers weer terug in zo'n tuin. De theestruik heeft dan de gelegenheid gehad om verder te groeien en weer jonge blaadjes te maken.

het bewerken


Het geplukte theeblad is nog niet geschikt om thee van te zetten. Daar gaat nog een uitgebreid proces aan vooraf. Het blad wordt eerst verflenst zodat het gemakkelijk kan worden gerold. Na het rollen volgt het proces van fermenteren. Vooral de fermentatietijd geeft het speciale karakter aan een theesoort. Het fermenteren stopt door het blad te drogen. Door gebruik te maken van grote zeven wordt de thee gesorteerd en is nu zover om te worden verpakt in onder meer theekisten.


Het verflensen

het verflensen


De theeblaadjes worden na het oogsten uitgespreid op roosters en door de warmte (25-30°C) verflenst het blad vanzelf. Circa 40-50% van het vocht verdwijnt. Dat zorgt er voor dat het blad zacht en soepel wordt. Het kan nu gemakkelijk worden gerold.


Het rollen



De blaadjes worden ongeveer een half uur tussen twee horizontaal schurende vlakken gerold. De theebladeren breken, zodat het bladsap vrij komt. Dat zorgt voor het begin van het fermentatieproces. Het is een vrij orthodoxe manier om thee te bewerken. Het merendeel van de thee die zo uiteindelijk ontstaat (circa 70%), is zo grof dat het als losse thee (in pakjes) zou moeten worden verkocht. Maar de meeste mensen gebruiken tegenwoordig graag theezakjes. Daarom willen theeproducenten graag wat kleinere thee aan de verpakkers van thee kunnen leveren. De thee wordt daarvoor gebroken. Theezakjes zijn dus beslist niet gevuld met afval of theestof zoals sommige mensen menen.


Het fermenteren



Gerolde theeblaadjes worden in bakken gedaan en enkele uren in een speciale fermentatiekamer (temperatuur 25°C) gezet. Er wordt lucht door heen geblazen met een vochtigheidsgraad van 95%. De kleur van het blad verandert in roodbruin en het speciale thee-aroma ontwikkelt zich. De tijdsduur van de fermentatie bepaalt vrij sterk het karakter van de uiteindelijke thee. De fermentatie wordt gestopt door het blad te drogen.


Het drogen



Vochtige theebladeren worden gedroogd bij een temperatuur van ongeveer 95C. Het vochtgehalte wordt teruggebracht tot 4-6%. De thee is nu donker van kleur. Van 100 kg versgeplukte theeblaadjes blijft zo niet meer dan 20 kg zwarte thee over.


Het sorteren

sorteren


Gedroogde thee wordt met behulp van grote schudzeven op grootte gesorteerd.


Het verpakken



Thee wordt veel verpakt in kisten. In de meeste landen zijn ze gemaakt van triplex. De binnenkant wordt bekleed met aluminiumfolie om te zorgen dat vocht geen invloed kan hebben op de kwaliteit van de thee. Meestal kan er 50 kg thee in een kist worden verpakt. In China maken de verpakkers vaak gebruik van een kleiner formaat (circa 30 kg). Chinezen houden van rood, daarom beplakten ze vroeger de buitenkant van een theekist vaak met rood papier.

Veel landen zijn de afgelopen jaren overgegaan op het gebruik van zakken, de zogenaamde 'papersacks'. De papieren zakken zijn aan de binnenkant bekleed met aluminiumfolie, die samen met diverse lagen papier de thee uitstekend beschermt. De kisten en 'papersacks' worden vervolgens verhandeld en verscheept naar theepakkers in verschillende landen.

verschepen transporteren


transport


Tot 1830 kwam alle thee per schip uit China. Maar door opiumoorlogen en instabiel handelsbetrekking werd in de jaren daarna thee ook uit India, en Ceylon (nu Sri Lanka) gehaald. Er werden bijvoorbeeld driemaster, klippers gebouwd om de thee naar Engeland te vervoeren. Er werden zelfs theeraces gehouden.


Theeraces

theeraces


In de periode 1860-1870 zijn veel theeraces gehouden. Elk jaar werden weddenschappen afgesloten: wie is de eerste theeklipper die de Theems op vaart en die de interessante premie ontvangt. Een enkele keer lukte het om de afstand binnen honderd dagen af te leggen. De opening van het Suezkanaal (1869) maakte een eind aan de races. Het kanaal was te smal voor de zeilschepen, bovendien kwamen er ook stoomboten.

Nadat de wereldtheeproductie jarenlang rond de 2,5 miljoen ton schommelde, vond in 1996 een stijging plaats naar 2,6 miljoen ton. In 1997 groeide de wereldtheeproductie zeer licht ten opzichte van 1996 en bedroeg (naar boven afgerond) 2,7 miljoen ton. De wereldtheeproductie in 1998 is, geheel volgens de verwachtingen van deskundigen, flink toegenomen. De productie in 1998 bedroeg bijna 3 miljoen ton, een stijging van 9% ten opzichte van 1997. Deze stijgende lijn zet zich daarna voort. De wereldtheeproductie in 2003 wordt geschat op bijna 3,2 miljoen ton.

Gedetailleerde en actuele gegevens betreffende de omvang van de wereldtheeproductie zijn te vinden op de website: www.vnkt.nl.

theekisten


top tien theeproducerende landen


Totale productie in de tien grootste productielanden:
theepakkers


De thee die is verhandeld en verpakt in kisten of papersacks wordt nu verscheept naar theepakkers in de diverse landen. Nederland speelt daarin een hoofdrol, want het overgrote deel van de thee wordt afgeleverd bij de Nederlandse theepakkers. Daar zijn gespecialiseerde theeproevers in dienst. Zij stellen de theemelanges samen die straks in de winkel te koop zijn. Een deel van die thee wordt hier opgeslagen en gemengd en daarna weer geëxporteerd naar andere landen.

theemelanges


Geur, kleur en kwaliteit van de geplukte thee kunnen elke dag weer anders zijn. Maar de Nederlander die een bepaalde theesoort koopt, wil dat in dat pakje hetzelfde type thee zit als in het pakje dat hij vorige week kocht. Daarom hebben de theepakkers theeproevers in dienst die, na strenge selectie,de samenstelling van de melange bepalen. Door van veel theevarianten een klein beetje te nemen, heeft de smaak van één theesoort amper invloed op het eindproduct. In populaire merken worden wel 20-30 verschillende theesoorten gebruikt. Daarbij maken de theeproevers gebruik van een aantal basistypen. Als de thee eenmaal is gemengd, laat men de melange nog een poosje rusten in silo's zodat de verschillende smaken goed op elkaar kunnen inwerken. De Engelsen noemen dat 'to marry the tea'. Engelsen besteden veel aandacht aan hun kop thee. Bij voorkeur kiezen ze op elk moment van de dag een andere soort.


Theeproevers

theeproever


Theeproevers zijn gespecialiseerde mensen met in aanleg uitstekende geur- en smaakzintuigen. Maar het is ook een vak dat vraagt om veel ervaring in de praktijk: veel thee ruiken, proeven en combineren. Het kan wel vijf jaar duren voor iemand in staat is om 300 soorten thee per dag te proeven. De theeproever gebruikt een grote (zilveren) theelepel, hij laat de thee eigenlijk 'rollen' in de mond en spuwt die vervolgens uit.


Basisthee

Populaire melanges bevatten meestal drie basissoorten thee. Noordindiase om de sterkte aan de thee te geven, Ceylonthee voor de smaak en Afrikaanse soorten voor de kleur en helderheid.


Engelse theedrinkers

Elke supermarkt in Engeland heeft een enorme keus aan theesoorten. Maar er zijn ook winkels die zo'n breed assortiment hebben dat ze wereldwijd bekend zijn. Oude warenhuizen als Harrods en Fortnum & Mason hebben speciale thee-afdelingen die soorten uit veel landen en streken verkopen.

soorten


In de winkel is een grote variëteit aan theesoorten te koop. Op de verpakking staan diverse aanduidingen naast elkaar, want thee kan op verschillende manieren worden ingedeeld. Naar het land of de streek van herkomst bijvoorbeeld, naar de grootte van het blad en de volgorde op de stengel, maar ook naar de manier waarop de thee is geteeld, zoals biologische thee. Die is vaak voorzien van een keurmerk. Steeds meer Nederlanders willen ook eens kennis maken met groene thee, dat zijn theeblaadjes die niet zijn gefermenteerd. Er wordt ook veel thee-met-een-smaakje gedronken. Dit zijn theesoorten waaraan een aroma is toegevoegd. En er zijn natuurlijk de theesoorten die vrijwel iedereen kent. Want wie drinkt er niet de Engelse melange, Ceylonthee, Darjeeling, Darjeeling First Flush, Lapsang Souchong of Assamthee? Koop nooit grote voorraden thee, want geur en smaak gaan beslist achteruit. Zo kun je thee de hele dag door drinken. Voor elk moment van de dag is er een passende thee.



plantage


De bekendste districten in bijvoorbeeld Indonesië zijn Java (met frisse theesoorten die in sommige seizoenen een geurig, kruidig karakter hebben) en Sumatra (met theesoorten die wat zurig van karakter zijn). Een bekende thee afkomstig uit China is Yunnan-thee, genoemd naar de provincie Yunnan. Deze thee wordt ook wel de Chinese Darjeeling genoemd, omdat de thee een aromatisch karakter heeft. De hoogteverschillen in de verschillende streken in Sri Lanka (het voormalige Ceylon) leveren talloze variaties van Ceylon-thee elk met een specifieke smaak.

grootte en volgorde van het blad


grootte van het blad


Als theesoorten worden ingedeeld naar grootte van het blad zijn er drie soorten: bladthee, gebroken thee (broken) en kleine bladthee (fannings). De bladgrootte bepaalt hoe snel de thee trekt. Kleine blaadjes trekken sneller dan grotere. Bladthee en gebroken bladthee worden beide verkocht als losse thee, al dan niet voorverpakt. De kleine bladthee wordt gebruikt in theezakjes. Thee die nog kleiner is gemaakt is, noemt men 'dust'. Het is vrij zware, krachtige smakende thee.

Daarnaast wordt (meestal) ook een aanduiding aan de theesoort gegeven op basis van de volgorde op de stengel van de theestruik. Orange Pekoe komt van de bovenste blaadjes van de theestruik. Lager op de stengel groeien de rijpere blaadjes die Pekoe en nog lager Souchong worden genoemd. In de winkel is de indeling soms terug te vinden op de verpakking. Zo is er bijvoorbeeld Orange Pekoe (bladthee), en Broken Orange Pekoe Fannings. Als de jonge, nog opgerolde topblaadjes van de theeplant zijn gebruikt, dan heet dat 'flowery orange pekoe'. Dat is thee met witte of gouden puntjes!

keurmerkthee


Er zijn verschillende soorten thee die met een bepaald keurmerk worden verkocht. Zo is er bijvoorbeeld thee met het merk Max Havelaar en Biologische thee te koop.




Max Havelaar

Max Havelaar

Bijna alle theepakkers kopen een groot deel van hun thee rechtstreeks van plantages en coöperaties. Dit betekent dat de producenten door direct contact met de theepakkers rechtstreeks toegang hebben tot de wereldmarkt. De thee wordt verwerkt in de verschillende melanges van de theepakkers. Een aantal theepakkers brengt thee op de markt met het Max Havelaar Keurmerk. Dit keurmerk garandeert de consument dat bij de inkoop van thee aan bepaalde handelsvoorwaarden is voldaan. Daarnaast wordt een premie betaald op de theeprijs. Deze premie is bedoeld voor sociale verbeteringen op de plantages.




Biologische thee

eko keurmerk

Er is biologische thee - thee met het EKO-keurmerk - te koop. Dat zijn soorten die zijn geteeld zonder dat gebruik is gemaakt van bestrijdingsmiddelen en kunstmest. In plaats van kunstmest gebruikt men organische compost die wordt gemaakt van de afval van het land. Onkruid en ongedierte worden zo op een natuurlijke manier bestreden.

groene thee


In Japan, China en Taiwan wordt veel groene thee geproduceerd. Die thee laat men niet fermenteren. Bij het fermenteren wordt vochtige lucht door de thee geblazen. Thee krijgt hierdoor een bruin-zwarte kleur en een kenmerkende smaak. Ongefermenteerde thee behoudt z'n groene kleur. De thee die er van wordt gezet is wat bitter van smaak. Ook in Nederland staat groene thee steeds meer in de belangstelling. Gunpowder past bijvoorbeeld heel goed bij een Chinese maaltijd.


Gunpowder

Gunpowder is een groene theesoort met een fruitige, indringende smaak. Heerlijk bij Chinese gerechten. Door een speciale bewerking is de thee korrelvormig. Met een beetje fantasie doet het enigszins aan buskruit doet denken! Lekker met een blaadje munt.

aromas


Sommige theesoorten hebben een toegevoegd aroma. Soms worden gedroogde stukjes van vruchten, bloemen, kruiden of specerijen door de thee gemengd. Vaak worden aromakorreltjes toegevoegd, die gemaakt worden van het sap uit vruchten gemengd met kleine theedeeltjes.


Gemalen kaneel wordt bijvoorbeeld gebruikt om thee met kaneelsmaak te maken. Bergamot (een citrusvrucht) geeft het specifieke karakter aan de Earl Grey thee. IJsthee is ook een voorbeeld van thee die is gearomatiseerd.


IJsthee

IJsthee is van oorsprong een Amerikaanse drank. Maar het heeft hier inmiddels binnen enkele jaren ook een vaste plek als dorstlesser gekregen. Het merendeel van de ijsthee die wordt aangeboden bevat geen koolzuur, maar er zijn ook soorten die wel koolzuur bevatten. Het is zowel in literpakken als in blikjes te koop.

geliefde soorten


Sommige theesoorten zijn en blijven zo favoriet dat het vrijwel zeker is dat ze nooit van de markt zullen verdwijnen. Deze bijvoorbeeld: Engelse melange; De naam van deze thee heeft eigenlijk niets te maken met Engeland, het is vaak een melange van Assam en Ceylon. Door de sterke, volle smaak is het een populaire thee in Nederland. Andere geliefde soorten zijn Darjeeling, Jasmijn en Lapsang Souchong. Daarnaast staat kruidenmelange steeds meer in de belangstelling. Maar hoewel kruidenmelange doet denken aan thee, is het eigenlijk een warme drank die bereid wordt als thee.


theeblaadjes


Assam

Assamthee wordt omschreven als een pittige, aromatische en opwekkende thee uit het noordoostelijk deel van India. Assamthee wordt ook verbouwd op plantages op Java en Sumatra. Ze wordt veel gebruikt in melanges die we vooral bij het ontbijt graag drinken.


Ceylon

Ceylonthee is afkomstig uit Sri Lanka (het voormalige Ceylon). Het is een geurige thee die erg smaakvol is. Ceylon is een ideale thee voor de hele dag.


Darjeeling

Darjeeling is de beroemdste thee uit India, afkomstig van de hellingen van de Himalaya. De thee heeft een zeer geurig en krachtig karakter. De eerste pluk geldt als de 'champagne' onder de theesoorten. De Darjeeling First Flush: een thee met veel geur en een lichte afschenk, die ieder jaar omstreeks mei speciaal wordt overgevlogen. Darjeeling is vooral een thee voor de middag en avond, hoewel sommigen deze thee ook graag 's ochtends drinken.


Jasmijn

Jasmijn is een Chinese thee die halfgefermenteerd is. Tijdens het productieproces wordt de thee gemengd met jasmijnbloesem. De thee die ervan gezet wordt, heeft een fijne geur en smaak. Jasmijn is vooral geschikt voor middag en avond.


Lapsang Souchong

Een grove Chinese thee met een sterk karakter. De smaak is enigszins rookachtig.


Kruidenmelanges

De kruidenmelanges die in de winkel te koop zijn, worden in het spraakgebruik vaak kruidentheeën genoemd. Maar alleen de blaadjes van de theeplant [Camellia sinensis] mogen thee heten. Dus ook al worden de kruidenmelanges - met als basis bijvoorbeeld citroengras, kamille, venkel, rozenbottel of pepermunt - net als thee gezet en net als thee gedronken, het is géén thee als geen blaadjes van de theeplant zijn gebruikt! Verschillende specialiteiten die als thee worden gedronken, zijn de afgelopen jaren enorm populair geworden. De Rooibos is in Zuid-Afrika eigenlijk een nationale volksdrank. De kruidenmelange is sinds een paar jaar ook erg populair in ons land, net zoals de Maté uit Argentinië. De melanges met zoethout zijn ook erg lekker. Zoethout bevat van nature glycyrrhizine, wat bloeddrukverhogend kan werken bij mensen die er gevoelig voor zijn en die het overmatig consumeren. Zoethoutextract wordt eveneens verwerkt in andere producten, waaronder bepaalde dropsoorten.

thee kopen


Thee wordt met zorg geplukt en met zorg gemelangeerd en verpakt voordat het bij ons terecht komt. Overal is een keur aan theesoorten te koop. Na verloop van tijd gaat de kwaliteit van de thee achteruit. Neem daarom geen grote voorraad in huis, er gaat dan onherroepelijk wat van de geur en smaak verloren. Thee is gevoelig voor vocht en voor andere geuren. Losse thee of theezakjes moeten daarom (koel en donker, niét in de buurt van kruiden en specerijen) worden bewaard in goed afgesloten bussen. Doe elke smaak ook in een eigen bewaarbus. Ze zijn er in allerlei soorten en maten, sommige mensen maken er zelfs een hobby van!



Voor de Tweede Wereldoorlog was thee de populairste drank in Nederland. Per hoofd van de bevolking consumeerden we jaarlijks 1500 gram. Sinds die tijd is de consumptie afgenomen. Men is in plaats van thee meer koffie en andere dranken gaan gebruiken. Maar langzamerhand is het thee-enthousiasme weer aan het terugkomen. De theeconsumptie per hoofd van de bevolking bedraagt nu gemiddeld 101 liter per jaar. 80% van deze 101 liter wordt thuis gedronken en 20% buitenshuis (op het werk en in de horeca). Eén op de tien Nederlanders drinkt nooit thee. Van de Nederlandse bevolking drinkt 63% regelmatig thee.

theeconsumptie


De Nederlander drinkt gemiddeld 101 liter thee per jaar (ongeveer 811 gram thee). Dat zijn 2 ruime kopjes thee per dag. Hieronder volgt een overzicht van de consumptie vanaf 1970 uit het Jaarverslag van de Vereniging van Nederlandse Koffiebranders en Theepakkers.


Consumptie van thee per hoofd van de bevolking

Jaar gram Index (1970=100)
1970 629 100
1975 641 102
1980 657 105
1985 646 103
1990 677 108
1995 662 105
1996 * 641 102
1997 663 105
1998 694 110
1999 761 121
2000 778 124
2001 815 129
2002 803 128
2003 811 129
* Een andere berekeningsmethode resulteert in een consumptie van 707 gram; de index is dan 112
Bron:VNKT Jaarverslag 2003


Theedrinken de hele dag door

De piek van het theedrinken ligt vooral bij het ontbijt, maar eigenlijk drinken we thee de hele dag door.


Theeconsumptie gedurende de dag

Aandeel van thee in het totaal van alle consumpties
  1997
%
1998
%
1999
%
Ontbijt 36 37 36
Ochtend 12 11 11
Lunch 21 19 19
Middag 25 25 24
Diner 11 7 8
Avond 7 9 8
Bron: VNKT Jaarverslag 1999 (meest recente gegevens)

Meer informatie omtrent de theeconsumptie in Nederland kunt u vinden op de website www.vnkt.nl.

werk en horeca


Op het werk is 21% van alle vloeibare consumpties die worden genuttigd thee. In de horeca is 6% van alle vloeibare consumpties thee. In 1999 was het aandeel van thee in alle vloeibare consumpties 17%.

Als de thee wordt getrokken komen er in de eerste 2 à 3 minuten vooral geur- en smaakstoffen vrij en de theïne. Theïne is eigenlijk cafeïne. Cafeïne zorgt er voor dat we ons na een kop thee wat beter kunnen concentreren en alerter zijn. De cafeïne heeft een licht stimulerend effect op het centraal zenuwstelsel. Cafeïne komt niet alleen voor in thee maar ook in koffie en cacao. Omdat het een stof is die wereldwijd veel wordt gebruikt, hebben onderzoekers er ook veel studie naar gedaan. Ze komen tot de conclusie dat een normaal gebruik van cafeïne geen problemen voor onze gezondheid oplevert. Een kopje thee bevat gemiddeld 30 milligram cafeïne, een glas cola 35 milligram. Ter vergelijking: een kopje filterkoffie levert gemiddeld 75 milligram cafeïne.

gezondheidseffecten


Thee heeft altijd het imago van een gezonde drank gehad. In China en Japan zijn de traditionele genezers fervente voorschrijvers van thee. Er zitten verschillende stoffen in. Thee heeft een aanzienlijk eiwitgehalte, er komt wat vet in voor, koolhydraten en mineralen zoals fluoride. Als de thee wordt gezet gaan de eiwitten en koolhydraten niet over in de drank, ze blijven achter in de theebladeren. Door het hete water wordt het vet (thee-olie) vluchtig, daarom kunnen we genieten van het aroma dat dan vrij komt. Het opwekkende karakter van thee komt voor rekening van de theïne. Als thee erg lang wordt getrokken, krijgt het een wrange smaak door de looistoffen die vrijkomen.

De laatste tijd staat thee extra in de belangstelling van onderzoekers, omdat thee een bijdrage zou kunnen leveren om chronische ziekten (zoals hart- en vaatziekten en kanker) te voorkómen. Vooral de antioxidanten in thee zijn onderwerp van onderzoek.


Fluoride

Fluoride is vooral bekend in de vorm van fluoridetabletjes die kinderen krijgen voorgeschreven. Fluoride vormt een onderdeel van tanden en botten. Als het wordt ingebouwd is glazuur beter bestand tegen tandbederf. Fluoride is ook nodig voor de stevigheid van de botten. In vrijwel alle voedingsmiddelen komt van nature een beetje fluoride voor, maar de hoeveelheid in thee (en zeevis) is een uitschieter. Thee (zonder suiker) is daarom een uitstekende drank om het gebit te beschermen. Onderzoekers van TNO Voeding hebben berekend dat de 2½ kop thee die de gemiddelde Nederlander drinkt, voor 17% bijdraagt aan de hoeveelheid fluoride die we elke dag binnenkrijgen.


Looistoffen

Thee is rijk aan polyfenolen. Sommige van deze polyfenolen worden ook wel tannines genoemd (vrij vertaald met looistoffen). Zij danken deze naamgeving aan de leerlooierij, waar huiden gelooid worden tot leer door het toevoegen van tannines. ("Tan" is afgeleid van het Keltische woord voor eik, een belangrijke bron van looiende bestanddelen.) Deze groep polyfenolen komt in allerlei plantaardige voedingsmiddelen voor en zijn verantwoordelijk voor het astringerende (samentrekkend) effect in de mond. Met name sommige rode wijnen kunnen dit effect hebben. Ook groene en zwarte thee bevatten polyfenolen met deze eigenschappen. Het looizuur (in het Engels: tannic acid) is één specifieke verbinding die niet of nauwelijks in thee voorkomt. De hoeveelheid looistoffen in het theezetsel is afhankelijk van hoe lang men de thee laat trekken. In de eerste 2 à 3 minuten lossen voornamelijk de geur, smaakstoffen en opwekkende stoffen op. Daarna gebeurt dit met de looistoffen. Als men de thee langer dan zo'n 5 à 6 minuten laat trekken, is de hoeveelheid behoorlijk toegenomen. De thee zorgt dan vaak voor een 'vol' gevoel.

Men schrijft de rustgevende werking van thee op het maag- en darmstelsel toe aan looistoffen. Bij veel mensen kunnen looistoffen dan ook constipatie veroorzaken. Een wolkje melk in de thee kan hiervoor een oplossing zijn. Melk bindt de looistoffen en remt de werking ervan af.


Antioxidanten

Antioxidanten in onze voeding zijn in staat om de zogenaamde vrije radicalen in ons lichaam onschadelijk te maken. Vrije radicalen kunnen de cellen in ons lichaam beschadigen en zo onder andere hart- en vaatziekten en kanker veroorzaken. Polyfenolen blijken enorm krachtige antioxidanten te zijn. Volgens de huidige inzichten zouden antioxidanten uit thee en sommige vitamines met antioxidant werking (bijvoorbeeld vitamine C en E) de schade door vrije radicalen kunnen voorkomen of beperken en zodoende de kans op een aantal ziekten kunnen verlagen. De rol van antioxidanten in het wegvangen van radicalen wordt momenteel volop onderzocht en resultaten zijn tot dusver bemoedigend.

Daarop baseren onderzoekers (mede) hun idee dat het drinken van thee mogelijk bescherming biedt tegen hart- en vaatziekten en kanker.

thee drinken


Thee zetten is heel makkelijk. Maar om van een geurig kopje thee te kunnen genieten, moet wel rekening worden gehouden met een aantal spelregels. De thee wordt bij voorkeur gezet in een pot die de warmte goed kan vasthouden. Vooral porselein, glas of aardewerk zijn geschikt. Eventuele aanslag in de pot met een afwasmiddel verwijderen. Goed naspoelen met heet water zodat geen zeepresten achterblijven.



Verse thee, de pot voldoende voorverwarmen, een juiste dosering en er kritisch op letten hoe lang de thee trekt; dat zijn de spelregels voor een lekkere kop thee. Er zijn trouwens ook allerlei accessoires te koop die het extra gemakkelijk maken om de spelregels uit te voeren.


Het voorverwarmen

Begin met het koken van vers, koud leidingwater in een ketel. Schenk een beetje van het kokende water in de theepot zodat die wordt voorverwarmd. Als dat niet gebeurt, daalt de begintemperatuur van de thee te sterk, zodat de aromastoffen onvoldoende vrij komen. Laat ondertussen het water zachtjes doorkoken.


De dosering

Giet het water dat is gebruikt voor het voorverwarmen uit de theepot. Voor algemeen gebruik zijn zakjes gevuld met 4 gram thee handig. Voor een volle theepot (ongeveer 8 kopjes) zijn twee zakjes nodig. Hang het theezakje in de voorverwarmde pot. Reken bij gebruik van losse thee ongeveer 1 volle theelepel per kopje; "one for each cup and one for the pot" zeggen de Engelsen. Voeg het kokende water toe. Het kleine formaat theezakje is geschikt voor het zetten van één kop thee.


Het trekken

De thee moet tijdens het trekken op temperatuur blijven. Zet de daarom pot op een theelichtje of onder een theemuts. Laat de thee ongeveer 3-5 minuten trekken. Beweeg de zakjes na de trektijd enkele keren op en neer voor ze er uit worden gehaald. Roer bij losse theeblaadjes met een lepel door de pot. Zo wordt het thee-extract gelijkmatig verdeeld. Zet niet meer thee dan nodig is. Thee die te lang staat wordt te sterk en bitter.


Accessoires

Bij gebruik van theezakjes is een teatip (theelekschaaltje) handig. Gebruik bij thee die is gezet van losse thee, een theezeefje. Er zijn trouwens ook andere handige accessoires te koop zoals een inzetfilter, een thee-ei of een speciale theelepel.



De kleur en de geur van thee komt het beste tot z'n recht als die wordt geserveerd in een laag, wijd kopje. Een witte of licht gekleurde binnenkant van het kopje toont de kleur van de thee het beste. Er zijn prachtige theeserviezen te koop. Maar ook speciale theeglazen lenen zich uitstekend voor het serveren van thee.

servies

Geef er suiker of honing bij zodat iedereen de thee naar eigen smaak kan drinken. Sommige mensen houden er van om melk in de thee te gebruiken. Na de thee en de suiker worden naar smaak enkele druppels (of een wolkje) gewone melk toegevoegd. Niet alleen suiker en melk kunnen de smaak van thee completeren, dat geldt ook voor een beetje citroen. En zoete maar ook hartige lekkernijen passen altijd bij een geurige kop thee.


Theeservies

In de 17e en 18e eeuw is in ons land op grote schaal Chinees aardewerk en porselein ingevoerd. Het werd vooral gebruikt als (reukloze) onderlaag om thee te vervoeren. Maar al snel bleek dat de gegoede kringen veel geld over hadden voor het Chinese porselein. Men stak elkaar de loef af met Chinese en zilveren theeserviezen. In Engeland heet porselein trouwens nog steeds 'china'.


Suiker

'Gewone' witte kristalsuiker - eventueel in de vorm van klontjes of pareltjes - is een gebruikelijke manier om suiker bij de thee serveren. Maar denk ook eens aan kandijklontjes, rietsuiker of kandijstokjes.


Citroen

Serveer bij de thee een schijfje citroen. Of neem in plaats van de gele citroen eens een groene limoen. Met een speciale citroenknijpertje kan een partje gemakkelijk worden uitgeknepen.


Zoete lekkernijen

Zoete versnaperingen als bonbons, koekjes, een plakje cake, taartjes of petits fours maken thee drinken extra feestelijk.


Hartige lekkernijen

Ook hartige lekkernijen - zoals kleine sandwiches - combineren uitstekend met thee.

Waar ter wereld je ook te gast bent, de kans is groot dat je thee krijgt aangeboden. Want wereldwijd is het een bekende, opwekkende drank die gemakkelijk is te bereiden. Het karakter van de thee varieert, afhankelijk van het klimaat, het tijdstip en de gewoonten ter plekke. Zo is het waarschijnlijk dat het in het Himalayagebergte een hete thee/melkdrank is en in een tropisch land een koele ijsthee. Kortom thee wordt in diverse landen heel verschillend gedronken.

De 'afternoon tea' in Engeland is natuurlijk wereldberoemd, net zo goed als de Japanse theeceremonie. De oorsprong van het theeritueel in Japan gaat terug tot in de 13e eeuw. Bij de theeceremonie horen uiterst verfijnde gerechten die worden aangeduid als 'kaiseki riori'. In Tibet maakt men graag gebruik van de zogenaamde theetegels en in China bieden sommige theehuizen variété-achtige programma's die Chinese families graag bezoeken. Ook in de de voormalige Sovjet Unie is thee een uiterst belangrijke drank. Daarom ontbreekt een samovar ook zelden in het Sovjet huishouden. In veel tropische landen - vooral in de voormalige koloniën van Engeland - organiseert men omstreeks vijf uur graag een teaparty. En in Marokko is theezetten bijna net zo'n ritueel als in Japan.


Engeland

Bij de 'afternoon tea' serveren de Engelsen warme scones, versgeslagen room en jam, maar ook prachtige sandwiches en heerlijke cakes zoals chocolade- en mokkacake. De 'high tea' is niet zomaar even thee drinken met iets er bij, nee het is een complete maaltijd met koud vlees, brood, garnalenpastei, dunne plakjes komkommer, ham en kaas die met thee worden geserveerd. Zoveel verschillende gerechten worden vooral gepresenteerd bij speciale gelegenheden.


Japan

de wereld rond


Een Nederlander die Japan bezoekt zal de ceremonieel bereide Japanse thee waarschijnlijk omschrijven als: groen, lauw en wat schuimig. De Japanner laat uit respect voor zijn gastheer - al slurpend - merken dat de drank hem erg goed bevalt. De gastheer heeft kort daarvoor met speciaal gereinigd theegerei, de groene thee in een kom met een bamboegarde geklopt. De gastheer zet de kom bij de haard. De belangrijkste gast kruipt nu naar de kom, knikt naar zijn medegasten en neemt drie slokken. Hij veegt de plaats waar hij heeft gedronken schoon en geeft de kom door aan zijn medegasten. Zenboeddhistische monniken dronken in de 13e eeuw thee op een dergelijke plechtige manier. Ze bleven helder van geest vonden ze en het ritueel was een gebaar van broederschap. Nog steeds houdt de theeceremonie in Japan verband met de leefwijze. Het vertrek, het gerei dat wordt gebruikt, de conversatie en de omgangsvormen zijn daarbij belangrijk.


Tibet

In Tibet maakt men gebruik van theetegels. Het lijkt op een koek van thee, waar in reliëf aangebrachte afbeeldingen op vóórkomen. In Tibet breken ze een stukje van de koek af, voegen water toe en maken er met andere ingrediënten een brij van. Als u het eens wilt proberen; ook in Nederland worden door sommige firma's theetegels verkocht.


China

In heel veel steden in China speelt het theehuis een belangrijke rol. Het is een soort herberg, een lokaal waar je elkaar ontmoet. Het zijn drukbezochte gelegenheden die zijn voortgekomen uit simpele hutjes met een dak van rijststro. Meestal kunnen er geen volledige maaltijden worden gegeten, maar is er wel een hapje (cake, broodjes, kleine hartige hapjes) bij de thee. In grote plaatsen als Hong Kong en Bejing zijn sommige theehuizen uitgegroeid tot gerenommeerde ontmoetingsplaatsen waar je ontbijt en luncht, waar je gezien wilt worden. Anderen theehuizen bieden familievertier.


De voormalige Sovjet Unie

samovarIn het huishouden in de voormalige Sovjet Unie ontbreekt de samovar zelden. Samovar betekent zoveel als zelfkoker. Niet dat ze de thee koken, maar er moet wel voortdurend heet water beschikbaar zijn om thee te kunnen drinken. Het hete water uit de samovar wordt gebruikt om zeer geconcentreerde thee te zetten. Die wordt meestal boven de samovar warm gehouden. Wie zin heeft in thee neemt wat van de geconcentreerde drank en voegt heet water uit de samovar toe. In plaats van suiker gebruiken ze ook wel jam in de thee.


Tropische landen

Een teaparty in de tropen omstreeks een uur of vijf is populair. Thee vormt de basis, bij voorkeur als gekoelde drank. Fruit, vruchtensap en rum blijken verrassend te combineren met thee. De bijbehorende zoete en hartige lekkernijen worden gemaakt van de producten uit de regio; lekkernijen met banaan, kokosnoot, pompoen of zoete aardappelen (de bataat). Als het goed zomert, misstaat zo'n tropische teaparty ook in Nederland niet.


Marokko

Muntthee is in Marokko zeer geliefd. Als basis wordt groene thee gebruikt waaraan een paar blaadjes munt worden toegevoegd. Suiker wordt aan de gezette thee toegevoegd. Marokkaanse muntthee wordt geserveerd in kleine glaasjes. Bij het inschenken haalt men in één beweging de theepot van heel hoog naar laag in het glas.

Groene thee met gember en jasmijn

(voor 6 kopjes)
3 theelepels losse groene thee
3 theelepels losse jasmijnthee
4 bolletjes gekonfijte gember
gembersiroop

Zet van de groene thee en de jasmijnthee een pot thee. Laat deze thee 3 tot 5 minuten trekken en schenk dit vervolgens door een zeefje in de kopjes. Zoet naar smaak met gembersiroop. Steek aan cocktailprikkers een bolletje gekonfijte gember. Serveer de thee met de prikkers als roerstaafje.

x 1000 ton 2003
India 852
China (exclusief Taiwan) 762
Sri Lanka 309
Kenia 291
Indonesië 165
Turkije 140
Vietnam 94
Japan 85
Zuid-Amerika74
Malawi 44
Overigen 360
Totaal: 3176
Bron:VNKT jaarverslag 2003